Το πλατωνικό σπήλαιο και ο γάμος

Στα 1.000 τετραγωνικά μέτρα του χώρου Α, στην Πειραιώς 260, κάτι παράξενο συμβαίνει. Νυφικά στηρίζονται σε κάθετους άξονες από την οροφή, ένας παλιός αργαλειός τραβάει την προσοχή. Σε διαφορετικά σημεία του τεράστιου χώρου κρέμονται λευκά υφάσματα με τα οποία κατασκευάζονται νυφικά – μοιάζουν με οθόνες, και ως γνωστόν «οθόνη» στην αρχαία ελληνική σήμαινε το πανί των καραβιών αλλά και το σάβανο (νεκρική οθόνη). Πάνω τους προβάλλονται 14 βίντεο με γυναίκες που μιλούν για «γυναικεία ζητήματα».
 

Από τη Ματίνα Καλτάκη


Δημιουργός της εικαστικής περφόρμανς με τον περίεργο τίτλο The Holy Bachelorette in the Wedding Cave [Η αγία εργένισσα στο νυφικό σπήλαιο] είναι ο Αντώνης Βολανάκης, εικαστικός και διδάσκων σε διάφορες σχολές στην Ευρώπη και την Αμερική που υπηρετούν τη διεπιστημονική τάση στο χώρο των καλών τεχνών. Εξηγεί ότι το καλλιτεχνικό έργο σήμερα μπορεί να αποτελεί σύνθεση διαφορετικών τεχνών –εικαστικών, παραστατικών και οπτικών– και ότι η δουλειά του είναι να δημιουργεί επιτελεστικούς (performative) χώρους και σύνθετα εικαστικά αντικείμενα. «Τα όρια έχουν ανοίξει και χαίρομαι που μπορώ να κινούμαι σε διαφορετικά, αν και σχετικά, πεδία, αξιοποιώντας τις σπουδές μου στα εικαστικά, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Ας πούμε, η εικαστική εγκατάσταση και η σκηνογραφία –που μ’ ενδιαφέρει– είναι πολύ κοντά. Με απασχολεί η έννοια της συνεργασίας και της συνέργειας δημιουργών από διαφορετικούς χώρους –εξού και το πρότζεκτ των Tυφλών Ραντεβού, blinddate12.blogspot.gr–, όπως και η έννοια της φιλοξενίας, πώς ο ξένος γίνεται φίλος. Η τέχνη νομίζω πρέπει να βάζει τον θεατή σε μια θέση χειραφέτησης και όχι χειραγώγησης. Να τον βάζει σε μία συνθήκη που να αισθάνεται καλοδεχούμενος, έτσι ώστε να μπορεί να «ανοίξει» και να γίνει ενεργό στοιχείο της καλλιτεχνικής δράσης», μας εξηγεί.
Τι σημαίνει όμως ο παράξενος τίτλος Η αγία εργένισσα στο νυφικό σπήλαιο; «Η ιδέα και η υλοποίηση του έργου εκκινούν από την ανάγκη μου να γνωρίσω καλύτερα τη γυναικεία φύση. Η αναφορά στην πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου συνδέεται με το τι ξέρουμε και τι δεν ξέρουμε, εν προκειμένω σε σχέση με τη γυναίκα, και πώς πρέπει να μετακινηθούμε για να μάθουμε. Ο γάμος αποτελεί μία κρίσιμη στιγμή στη ζωή της, μία τελετή μετάβασης από τη φάση της κόρης στη φάση της μητέρας. Εγώ συλλέγω εδώ και κάποια χρόνια παλιά νυφικά. Μ’ ενδιαφέρει αυτό το “αντικείμενο”, το κεντρικό στη γυναικεία φαντασίωση κοινωνικό “εργαλείο” και, φυσικά, το πιο θεατρικό από τα ρούχα που βάζει ποτέ μια γυναίκα στη διάρκεια της ζωής της. Στη βιβλιογραφία της εγκατάστασης συνυπάρχουν ένα πλήθος φεμινιστικών βιβλίων που μιλούν για το γάμο και τη χειραφέτηση της γυναίκας, αλλά και υπέροχα λευκώματα με νυφικά από εκθέσεις σε μουσεία, από σκηνές γάμου στον κινηματογράφο, ένας τεράστιος πλούτος μαρτυριών που αποκαλύπτουν τη σημασία αυτού του κοστουμιού μέσα στους αιώνες, σε διαφορετικές κουλτούρες. Στο χώρο Α, βέβαια, τα νυφικά κρέμονται από την ανάποδη, όχι μόνο γιατί είναι η πλευρά που ήρθε σε επαφή με το γυναικείο σώμα αλλά και γιατί αποκαλύπτει την ταπεινή, εσωτερική όψη του ρούχου, άρα και τη χειρωνακτική διάσταση της κατασκευής του. Τα αντικείμενα φέρουν μνήμη», λέει ο Αντώνης Βολανάκης.

Και τα βίντεο; Τραβήχτηκαν «με συνεργείο και αγάπη», λέει ο δημιουργός, στην Ελλάδα και στην Αμερική, πάνω στην εξής ιδέα: γυναίκες απευθύνουν ερωτήσεις σε άλλες γυναίκες. Απαντώντας η μία στην άλλη, αποκαλύπτουν τι τις απασχολεί και πώς τοποθετούνται/ανταποκρίνονται ως προς τους ρόλους, τις υποχρεώσεις και τις επιδιώξεις τους. Προσπάθησε το δείγμα των δεκατεσσάρων γυναικών που συμμετέχουν να είναι αντιπροσωπευτικό διαφορετικών ηλικιών, επαγγελματικής και οικονομικής κατάστασης, κοινωνικής θέσης (μία επιχειρηματίας, μία άνεργη, δύο τραγουδίστριες, μία ηθοποιός, μία πανεπιστημιακός, μια καθαρίστρια, μία φιλόλογος κ.ο.κ.). Η παρακολούθηση όλων των βίντεο διαρκεί μία ώρα και στο χώρο θα υπάρχουν μπάλες πιλάτες για να κάθονται άνετα οι θεατές.

Το πολυμεσικό έργο του Αντώνη Βολανάκη χρωστάει πολλά στους φωτισμούς του σπουδαίου Ζεράρ Καρλικόβ.