16 Μαΐου 2016

Προβληματισμοί, σκέψεις και προτάσεις για το σήμερα και το αύριο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου

Ανέλαβα την ευθύνη του καλλιτεχνικού διευθυντή του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου για τρία χρόνια. Αποδέχτηκα αυτήν την πρόκληση γιατί πιστεύω ότι ως θεσμικός φορέας καθολικής αποδοχής, το Φεστιβάλ μπορεί να συμβάλει πολύ ουσιαστικά στην παραγωγή πολιτιστικού έργου, ιδιαίτερα σε μια εποχή κρίσης όπως η δική μας.

 

Ταυτόχρονα αναλαμβάνω συνειδητά και τον ρόλο του “διαχειριστή κρίσης”, ώστε να μη ματαιωθεί η φετινή διοργάνωση, με ό,τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό για τη συνέχεια του Φεστιβάλ.

Στην απόφασή μου αυτή βασικό ρόλο έπαιξε και η ανάγκη μεγάλου μέρους του κοινού και των  καλλιτεχνών να μην ματαιωθεί η πολυτιμότερη στιγμή συνάντησης και δημιουργίας που έχουμε γύρω από τις παραστατικές τέχνες στην χώρα μας.

Σήκωσα τη σκυτάλη για να καλυφθεί άμεσα το κενό που δημιουργήθηκε τους τέσσερις τελευταίους μήνες, ώστε το Φεστιβάλ να συνεχιστεί, κατόπιν και σταδιακά να αποκτήσει τον νέο του βηματισμό και την καλλιτεχνική φυσιογνωμία που θα μπορέσω να του προσδώσω στη διάρκεια της θητείας μου. Φυσιογνωμία που δεν μπορεί να αγνοήσει την έως τώρα επιτυχημένη καλλιτεχνική πορεία του Φεστιβάλ, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία.

 

Έπρεπε μέσα σε ένα μήνα (προσθαφαιρέσεις γίνονται μέχρι και σήμερα), να καταρτιστεί ένα πρόγραμμα για ένα πραγματικά μεγάλο Φεστιβάλ, το οποίο διαθέτει τα θέατρα της Επιδαύρου και της Μικρής Επιδαύρου, του Ηρωδείου και τους χώρους της Πειραιώς 260.

Ακολουθήθηκε η συνήθης πρακτική των επτά ή οκτώ παραστάσεων στην Επίδαυρο. Το τι σημαίνει φεστιβάλ στην Επίδαυρο, ένα θέατρο με τέτοια αίγλη παγκοσμίως, είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο που κατά τη γνώμη μου πρέπει να επανεξεταστεί από το μηδέν. Για το Ηρώδειο επιλέχθηκαν ως επί το πλείστον μουσικές παραστάσεις. Στους χώρους της Πειραιώς 260, παρά τα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια, καταφέραμε να κλείσουμε έναν ικανοποιητικό αριθμό από ενδιαφέρουσες  ξένες παραγωγές ενώ ως προς τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία (θέατρο, χορός, μουσική) κινηθήκαμε με βάση τις κατατεθειμένες προτάσεις. Τελικά το απρόσωπο πρωτόκολλο είχε τη χρησιμότητά του.

Όσοι είχαν καταθέσει προτάσεις είχαν ήδη κάνει την απαραίτητη προεργασία ώστε να ξεκινήσουν να δουλεύουν άμεσα. Αγώνας δρόμου για όλους μας.

Κάτω από αυτές τις “ελληνικές” και ταυτόχρονα οριακές συνθήκες, αποδέχτηκα αυτή την πρόκληση γιατί με αφορούν ως καλλιτέχνη τα κοινά και γιατί μέσα στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες που ζούμε, το Φεστιβάλ είναι ένα παράθυρο έκφρασης, και δεν πρέπει να αγνοούμε ότι είναι από τους λίγους πια χώρους όπου οι καλλιτέχνες συνεχίζουν να αμείβονται.

Οι δυσκολίες, όπως το έχει δείξει και η ιστορία, μπορεί να αποβούν  δημιουργικές και συσπειρωτικές για εμάς τους καλλιτέχνες, ιδιαίτερα όταν το κοινό δείχνει έμπρακτα την ανάγκη του για τις τέχνες και τις στηρίζει.

Πιστεύω ότι επιλέχθηκαν οι πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις, που ταυτόχρονα μας βοηθούσαν να συγκροτήσουμε ένα ενιαίο άξονα και θα δούμε φέτος ένα πρόγραμμα σε μεγάλο βαθμό νεανικό, εναλλακτικό και πολιτικό, με την έννοια ότι αφουγκράζεται την Ελλάδα και τον κόσμο του 2016.

Ένα πρόγραμμα που εμπεριέχει στοιχεία και από τα μελλοντικά μας σχέδια, σχέδια που έχουν ως αφορμή διαπιστώσεις και ελλείψεις, ακόμα και τις προσωπικές δικές μου, σ’ ένα τοπίο που αλλάζει ραγδαία, χρόνο με τον χρόνο.

Θεωρώ ότι ένα Φεστιβάλ σημαντικής εμβέλειας καλείται να είναι την ίδια στιγμή και εθνικό και διεθνές και να έχει πρώτιστο μέλημα να παράγει πολιτισμό, έργα και συνεργασίες, όχι απλώς να τα φιλοξενεί. Αυτή η σκέψη θα ήθελα να αποτυπωθεί στον προγραμματισμό μας, κυρίως βέβαια τα επόμενα χρόνια που θα έχουμε πολύ μεγαλύτερο περιθώριο αναθέσεων και συμπαραγωγών.

Θεωρώ επίσης ότι το Φεστιβάλ μπορεί να μας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να αναστρέψουμε το δυσάρεστο και αντιπαραγωγικό κλίμα που δημιουργήθηκε από το κενό των τελευταίων μηνών και να ανοίξουμε ένα διάλογο πάνω σε κεντρικά ερωτήματα που μας απασχολούν. Φέτος ξεκινά λοιπόν ένας πιλοτικός κύκλος συζητήσεων (με τη μορφή ημερίδων και παράλληλων δράσεων) με παρεμβάσεις Ελλήνων και ξένων δημιουργών μεταξύ εκείνων που θα συμμετάσχουν στο Φεστιβάλ, αλλά και θεωρητικών, και πολιτισμικών φορέων πάνω σε επιμέρους ζητήματα:

Α. Τι Φεστιβάλ θέλουμε; Πόσο ελληνικό; Πόσο διεθνές; Σε μια εποχή κρίσης, πόσο σχετίζεται ή πρέπει να σχετίζεται η πολιτική του Φεστιβάλ με την υποστήριξη της εγχώριας δημιουργίας; Πόσο πολυσυλλεκτικό, τολμηρό, προσωποπαγές μπορεί να είναι; Ποιος προβληματισμός υπάρχει διεθνώς γύρω από την έννοια “Φεστιβάλ”;

Β. Η τέχνη της σκηνοθεσίας σήμερα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη: Τάσεις και προοπτικές. 

Γ. Νέες μορφές του πολιτικού θεάτρου: Πώς συνδιαλέγεται η σύγχρονη σκηνή με το σήμερα; Νέες δραματουργίες, η δυναμική και τα όρια του θεάτρου-ντοκουμέντου.

Δ. Πώς μπορούμε να αφουγκραστούμε και να επαναπροσδιορίσουμε τις ανάγκες του καλλιτέχνη του χορού σήμερα; Η φυσιογνωμία του σύγχρονου χορού στην Ελλάδα εντός και εκτός των θεσμών.

Θέματα που απασχολούν τη μουσική και τα εικαστικά θα αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου του χρόνου.

Άξονες δράσης για τα επόμενα χρόνια

Θα σταθώ στους βασικούς άξονες που επεξεργαζόμαστε από τώρα για τα επόμενα χρόνια και πιστεύω ότι όχι απλώς θα δώσουν το στίγμα της παρουσίας μου στο Φεστιβάλ, αλλά θα προσπαθήσουν να απαντήσουν, ελπίζω, σε χρόνιες ανάγκες και αιτήματα:

α) Λύκειον Επιδαύρου: Δημιουργία ενός διεθνούς κέντρου έρευνας για την εκπαίδευση του ηθοποιού (και στην πορεία, για τη σκηνοθεσία, τη μουσική και τον χορό) στο αρχαίο δράμα.

 

β) Άνοιγμα στην πόλη και στην κοινωνία.

γ) Σύγχρονη δραματουργία για το θέατρο και τον χορό.

δ) Εξωστρέφεια και σύνδεση των παραστατικών τεχνών της χώρας μας με τη διεθνή πολιτιστική κοινότητα.

α) Λύκειον Επιδαύρου

Κεντρική επιδίωξη της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Φεστιβάλ είναι να ιδρυθεί ένας εκπαιδευτικός θεσμός στην Επίδαυρο, ένα Διεθνές Θερινό Σχολείο Αρχαίου Δράματος, το ΛΥΚΕΙΟΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ, το οποίο θα απευθύνεται σε νέους ηθοποιούς και σπουδαστές δραματικών σχολών από ολόκληρο τον κόσμο.

Το ΛΥΚΕΙΟΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ θα είναι ένα διεθνές κέντρο εφαρμοσμένης μελέτης του Αρχαίου Δράματος. Βασική μας επιδίωξη θα είναι η πολυφωνία: θέλουμε να συμπεριλάβουμε διαφορετικές αισθητικές τάσεις, καλλιτεχνικές “σχολές”, μεθόδους και ερμηνευτικές προσεγγίσεις, από τις πιο παραδοσιακές έως τις πιο ριζοσπαστικές.

Για τις ανάγκες του Σχολείου θα δημιουργηθεί κατασκήνωση για τη φιλοξενία των σπουδαστών στην περιοχή της Επιδαύρου, έτσι ώστε οι συμμετέχοντες να εμπνευστούν από το φυσικό περιβάλλον και να αποκτήσουν μια εμπειρία συμβίωσης που θα αμβλύνει την αίσθηση του ανταγωνισμού και τη μοναχικότητα του καλλιτέχνη και θα προάγει τις αξίες της κοινότητας (τη συνεργατικότητα, τη συμπληρωματικότητα και την ανταλλαγή σ’ ένα πλαίσιο ασφάλειας και εμπιστοσύνης).

Τα εργαστήρια θα πραγματοποιηθούν στην ευρύτερη περιοχή της Επιδαύρου με στόχο να ζωντανέψει η περιοχή μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία και τη συνάντηση ανθρώπων από διαφορετικούς πολιτισμούς.

Το Λύκειον Επιδαύρου θα πραγματοποιηθεί με τη σύμπραξη του Δήμου Επιδαύρου, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με έδρα το Ναύπλιο.

 

Παράλληλα, σε συνεργασία με την Κίνηση Πολιτών «ΔΙΑΖΩΜΑ», θα προετοιμάσουμε την επαναλειτουργία δεκάδων μικρών αρχαίων θεάτρων, ώστε να ξαναζωντανέψουν μέσα από τη βιωματική επαφή του κοινού με την τέχνη του θεάτρου.

(Λεπτομέρειες για το πρόγραμμα σπουδών και τις συμμετοχές Ελλήνων και ξένων δασκάλων, σκηνοθετών, χορογράφων και μουσικών, θα ανακοινωθούν στο τέλος του 2016.)

β) Άνοιγμα στην πόλη και στην κοινωνία

Το φεστιβάλ ανήκει στην πόλη παρότι μέχρι σήμερα δεν είναι εμφανές. Η καλλιτεχνική διεύθυνση έχει την πρόθεση να συμπράξει ενεργά με τον Δήμο Αθηναίων, προκειμένου να επεκταθούν οι δράσεις και οι παραστάσεις του Φεστιβάλ σε δημόσιους χώρους (όπως πλατείες, στοές, γειτονιές, αρχαιολογικούς χώρους, χώρους ιστορικής μνήμης, μουσεία), καθώς και με κινήσεις πολιτών, στέκια μεταναστών κ.ά.

 

Πέρα από τον Δήμο Αθηναίων, με τον οποίο έχουμε συμφωνήσει για κοινές δράσεις, υπογράψαμε ήδη συμφωνία συνεργασίας με την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών για τη χρήση των χώρων της Σχολής στην Πειραιώς, με την οποία συνορεύουμε, και τη σύνδεση της έκθεσης των αποφοίτων της Σχολής με τις δράσεις του Φεστιβάλ. Επίσης θα συνεργαστούμε με την Περιφέρεια Αττικής.

γ) Σύγχρονη δραματουργία για το θέατρο και τον χορό

Ως δημόσιος θεσμός, το Ελληνικό Φεστιβάλ οφείλει στις παρούσες συνθήκες να πυροδοτήσει τη δημιουργία νέων έργων. Έχουμε ανάγκη να ξεπεράσουμε τις παγιωμένες φόρμες, που περιορίζουν και τον τρόπο μας να «διαβάζουμε» την πραγματικότητα, ιδιωτική και δημόσια.

Γι’ αυτό    η δραματουργία    αναδεικνύεται σε ξεχωριστό άξονα της πολιτικής του Φεστιβάλ. Σ’ αυτή τη λογική, θεωρώντας ότι η σκηνική δοκιμασία είναι ζωτικής σημασίας για τους δραματουργούς ώστε να εξελιχθούν και να προχωρήσουν, θα προτείνουμε μια σειρά δράσεων που θα αποτελέσουν έργο υποδομής για την υποστήριξη της θεατρικής γραφής και της δραματουργίας του χορού στη χώρα μας: αναθέσεις νέων έργων σε υποσχόμενους συγγραφείς, με στόχο να ανέβουν στο Φεστιβάλ του χρόνου, πρόσκληση ενδιαφέροντος για κατάθεση δραματουργικών προτάσεων πάνω σε συγκεκριμένες θεματικές, δημιουργία πλατφόρμας που θα ενθαρρύνει την προσέγγιση λογοτεχνίας και παραστατικών τεχνών, εκπαιδευτικές δράσεις γύρω από παραστάσεις που αφορμώνται από σύγχρονα έργα κ.ά.

Για    το χορό αντίστοιχα,      η ανάγκη στήριξης της χορογραφικής έρευνας και δραματουργίας θα μας οδηγήσει στην οργάνωση δράσεων φιλοξενίας (residency) σε συνδυασμό με ποικίλα σχήματα καθοδήγησης (mentoring).

(Αναλυτικά το πρόγραμμα δράσεων για τη δραματουργία θα παρουσιαστεί επίσης μέχρι το τέλος του 2016.)

 

δ) Εξωστρέφεια και σύνδεση των παραστατικών τεχνών της χώρας μας με τη διεθνή πολιτιστική κοινότητα

Στο κέντρο του ενδιαφέροντος της καλλιτεχνικής διεύθυνσης βρίσκεται η εξαγωγή ελληνικών παραστάσεων αλλά και η συζήτηση γύρω από τη θέση των ελληνικών παραστατικών τεχνών στο διεθνές γίγνεσθαι.

Σ’ αυτό το πλαίσιο το Φεστιβάλ θα λειτουργεί από του χρόνου ως διεθνές φόρουμ με τη συμμετοχή ξένων παραγωγών, διευθυντών Φεστιβάλ και κριτικών, προκειμένου να συστηθεί συστηματικά η ελληνική δημιουργία στο εξωτερικό και να ενισχυθεί η πολιτική των συμπαραγωγών.

Φιλοδοξούμε από του χρόνου να πραγματοποιούνται πιο συστηματικά εργαστήρια, συζητήσεις, σεμινάρια με σκηνοθέτες και χορογράφους που θα φέρνουν τα έργα τους στο Φεστιβάλ, έτσι ώστε η γνώση και οι εμπειρίες να μη μεταφέρονται μόνο από τις παραστάσεις που παρακολουθούμε ως θεατές αλλά και από την προσωπική μας επαφή με τους δημιουργούς.

Από την πείρα μου ως σκηνοθέτης αλλά και ως καλλιτεχνικά υπεύθυνος εδώ και 20 χρόνια του Θεάτρου του Νέου Κόσμου, έχω μάθει να δουλεύω σε συνθήκες συλλογικότητας. Έτσι και τώρα δεν θα μπορούσα να δουλέψω χωρίς μια ομάδα καλλιτεχνικών συνεργατών. Από την πρώτη μέρα που ανέλαβα το Φεστιβάλ, οργάνωσα αυτή την ομάδα που αποτελείται από

τη Δήμητρα Κονδυλάκη (δρ Συγκριτικής Λογοτεχνίας Sorbonne-Paris IV, θεωρητικό θεάτρου, δραματολόγο, μεταφράστρια): Σύμβουλο Σύγχρονου Ελληνικού Θεάτρου

τη Στεριανή Τσιντζιλώνη (δρ Θεωρίας και Ιστορίας Χορού Roehampton University, ιστορικό και ερευνήτρια του χορού): Σύμβουλο Χορού

την Τζωρτζίνα Κακουδάκη (MΑ Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστήμιο Αθηνών, θεατροπαιδαγωγό, σκηνοθέτη): Σύμβουλο Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων

και τον Matthias von Hartz (Καλλιτεχνικό διευθυντή του θερινού φεστιβάλ του Βερολίνου «Foreign Affairs »): Σύμβουλο Διεθνών Παραγωγών

Πολύτιμες ήταν και οι συμβουλές του Κορνήλιου Σελαμσή σε θέματα μουσικής.

 

Πριν κλείσω, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι το Φεστιβάλ επιδιώκει συμπράξεις με θεσμικούς φορείς και συνέργειες. Σ’ αυτό το πλαίσιο ήδη από φέτος συνεργαζόμαστε με το Εθνικό Θέατρο, το Μέγαρο Μουσικής, τη Σχολή Καλών Τεχνών, την Κίνηση Πολιτών «Διάζωμα», το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με έδρα το Ναύπλιο και το Φεστιβάλ Θερινού Κινηματογράφου της Αθήνας.

Ευχαριστούμε θερμά το Βρετανικό Συμβούλιο για την υποστήριξη του Αφιερώματος στον Σαίξπηρ στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Θερινού Κινηματογράφου της Αθήνας και το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος.

Τέλος, επειδή το Φεστιβάλ είναι και γιορτή, την Τρίτη 14 Ιουνίου διοργανώνουμε μια μεγάλη συναυλία με τους Χειμερινούς κολυμβητές, τη Μπάντα της Φλώρινας και τη Ματούλα Ζαμάνη, που στη συνέχεια θα εξελιχθεί σε πάρτυ... Σας περιμένουμε όλους!

Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος

Καλλιτεχνικός διευθυντής